Borsada emir türü, alım veya satım talebinin hangi fiyat ve koşullarla işlem sistemine iletileceğini belirler. En çok kullanılan iki seçenek limit fiyatlı emir ile piyasa emridir. Aralarındaki temel fark, fiyat kontrolü ile gerçekleşme hızına verilen önceliktir.
- Limit fiyatlı emir nedir?
- Piyasa emri nedir?
- Piyasa ve limit emir arasındaki fark
- Piyasadan limite emir nedir?
- Kalanı iptal et ve gerçekleşmezse iptal et
- Emir verirken hangi risklere dikkat edilmeli?
- Emir defteri örneği nasıl okunur?
- Sık sorulan sorular
- Piyasa emri her zaman anında gerçekleşir mi?
- Limit emir belirlediğim fiyattan daha kötü gerçekleşir mi?
- Hangi emir türü daha güvenlidir?
- Kaynaklar
Kısa cevap: Limit emirde kabul edebileceğiniz fiyatı belirlersiniz; fakat emir gerçekleşmeyebilir. Piyasa emrinde fiyat yazmazsınız ve mevcut en iyi karşı emirlerle eşleşirsiniz; hızlı gerçekleşme olasılığı artarken gerçekleşme fiyatı belirsizleşebilir.
Limit fiyatlı emir nedir?
Limit fiyatlı emirde fiyat ve miktar belirtilir. Alış emri, belirlenen fiyat veya daha düşük fiyatlardan; satış emri ise belirlenen fiyat veya daha yüksek fiyatlardan gerçekleşebilir. Eşleşmeyen bölüm, seçilen geçerlilik koşuluna göre emir defterinde bekleyebilir.
Örneğin bir pay 50 TL civarında işlem görürken 49,50 TL limitli alış emri verirseniz, piyasada bu fiyattan veya daha düşük bir karşı satış oluşmadıkça emir gerçekleşmez.
Piyasa emri nedir?
Piyasa emrinde yalnızca miktar belirtilir. Emir, karşı taraftaki en iyi fiyatlardan başlayarak eşleşir. Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda piyasa emirleri “kalanı iptal et” koşuluyla kullanılır; karşılanmayan bölüm pasife yazılmadan iptal edilir.
Emir defterinde yeterli miktar yoksa tek bir fiyattan değil, birden fazla kademeden işlem oluşabilir. Bu durum özellikle düşük likiditede beklenenden farklı bir ortalama fiyata yol açabilir.
Piyasa ve limit emir arasındaki fark
| Kriter | Limit emir | Piyasa emri |
|---|---|---|
| Fiyat kontrolü | Yüksek | Sınırlı |
| Gerçekleşme garantisi | Yok | Karşı emir olduğu ölçüde daha yüksek |
| Temel risk | Emrin gerçekleşmemesi | Beklenmeyen fiyat ve kayma |
| Uygunluk | Fiyat önceliği | Hız önceliği |
Piyasadan limite emir nedir?
Piyasadan limite emir, fiyat yazılmadan girilir ve yalnızca karşı taraftaki en iyi fiyat kademesiyle eşleşir. Gerçekleşmeyen kısım, işlem oluşmuşsa son gerçekleşme fiyatını alarak limit emre dönüşebilir. Hiç işlem oluşmazsa emir iptal edilir.
Kalanı iptal et ve gerçekleşmezse iptal et
- Kalanı iptal et (KİE): Girildiği anda mümkün olan miktar gerçekleşir, kalan bölüm iptal edilir.
- Gerçekleşmezse iptal et (GİE): Emrin tamamı hemen karşılanamıyorsa tüm emir iptal edilir.
Aracı kurum ekranındaki isimler ve kullanılabilir koşullar pazara, ürüne ve seans bölümüne göre değişebilir. Emir vermeden önce kurumun açıklamasını okumak gerekir.
Emir verirken hangi risklere dikkat edilmeli?
- Düşük işlem hacminde alış ve satış kademeleri seyrek olabilir.
- Büyük emirler birden fazla fiyat seviyesini tüketerek fiyat kaymasına yol açabilir.
- Hızlı piyasada ekranda görülen fiyat emir ulaşana kadar değişebilir.
- Limit fiyatı belirlemek emrin mutlaka gerçekleşeceği anlamına gelmez.
- Fiyat ve zaman önceliği nedeniyle aynı fiyattaki eski emirler önce eşleşebilir.
Emir defteri ve temel piyasa kavramları için borsa nasıl çalışır? rehberini inceleyebilirsiniz.
Emir defteri örneği nasıl okunur?
En iyi alış 49,90 TL, en iyi satış 50,00 TL ise aradaki 0,10 TL alış-satış farkıdır. 50,00 TL’de yalnızca 100 adet satış emri varken 300 adet piyasa alış emri gönderilirse ilk 100 adet bu kademeden, kalan miktar daha yüksek satış kademelerinden gerçekleşebilir. Limit alış emri 50,00 TL olarak verilirse daha pahalı kademelere çıkılmaz; karşılanmayan bölüm bekler veya seçilen süre koşuluna göre iptal olur. Bu basit örnek, fiyat kontrolü ile gerçekleşme olasılığı arasındaki dengeyi gösterir.
Sık sorulan sorular
Piyasa emri her zaman anında gerçekleşir mi?
Hayır. Karşı tarafta yeterli emir bulunması gerekir. Karşılanmayan bölüm ilgili kurala göre iptal olabilir.
Limit emir belirlediğim fiyattan daha kötü gerçekleşir mi?
Limit, kabul edilen en kötü fiyat sınırıdır; alışta daha düşük, satışta daha yüksek bir fiyat mümkün olabilir.
Hangi emir türü daha güvenlidir?
Tek bir doğru yoktur. Limit emir fiyatı kontrol eder; piyasa emri gerçekleşme hızını öne çıkarır. Likidite ve risk toleransı dikkate alınmalıdır.
Kaynaklar
- Borsa İstanbul – Pay Piyasası İşleyişi ve Emir Tipleri
- Borsa İstanbul – Pay Piyasası Sıkça Sorulan Sorular
Bilgilendirme: Bu içerik eğitim amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.
