Basit Faiz ve Bileşik Faiz Nedir? Aralarındaki Fark Nasıl Hesaplanır?

Basit faiz ve bileşik faiz arasındaki temel fark, faizin hangi tutar üzerinden hesaplandığıdır. Basit faizde getiri yalnızca başlangıçtaki anapara üzerinden oluşur. Bileşik faizde ise önceki dönemlerde kazanılan faiz anaparaya eklenir ve sonraki dönemlerde o tutar da faiz üretir.

Kısa cevap: Aynı anapara, faiz oranı ve süre için; birden fazla dönem söz konusu olduğunda bileşik faiz genellikle basit faizden daha yüksek bir sonuç verir. Ancak gerçek bir mevduat veya kredi karşılaştırmasında vergi, masraf, vade, faiz işletme sıklığı ve efektif yıllık oran da dikkate alınmalıdır.

Basit faiz nedir?

Basit faiz, her dönem aynı başlangıç anaparası üzerinden hesaplanır. Temel formül şöyledir:

Faiz tutarı = Anapara × Faiz oranı × Süre

Örneğin 10.000 TL, yıllık yüzde 20 basit faizle üç yıl değerlendirildiğinde faiz tutarı 10.000 × 0,20 × 3 = 6.000 TL olur. Dönem sonunda toplam tutar 16.000 TL’dir. Bu örnek vergi, masraf ve ara nakit akışlarını içermez.

Bileşik faiz nedir?

Bileşik faizde her dönemin faizi anaparaya eklenir. Sonraki dönemin faizi büyüyen tutar üzerinden hesaplanır. Yıllık bileşikleştirme için temel formül şöyledir:

Toplam tutar = Anapara × (1 + faiz oranı)^{dönem sayısı}

Aynı örnekte 10.000 TL yıllık yüzde 20 bileşik faizle üç yıl tutulursa toplam tutar 10.000 × 1,20³ = 17.280 TL olur. Kazanç 7.280 TL’dir. Basit faiz örneğine göre fark 1.280 TL’dir; bu fark “faizin faizinden” doğar.

Basit faiz ve bileşik faiz karşılaştırması

Aylık veya günlük bileşik faiz nasıl hesaplanır?

Faiz yılda birden fazla kez işletiliyorsa yıllık oran dönem sayısına bölünür; üs olarak toplam dönem sayısı kullanılır:

Toplam tutar = Anapara × (1 + yıllık oran / yıllık dönem sayısı)^{toplam dönem sayısı}

Aylık bileşikleştirmede yıllık dönem sayısı 12’dir. İlan edilen oran nominal olabilir; yıllık efektif maliyet veya getiri, bileşikleştirme sıklığını daha görünür kılar. Bankaların ürün koşulları farklı olabileceği için yalnızca manşet faiz oranını karşılaştırmak yeterli değildir.

Hesap yaparken nelere dikkat edilmeli?

• Faiz oranının yıllık mı, aylık mı ve nominal mi efektif mi olduğunu kontrol edin.
• Vade sonunda mı, ara dönemlerde mi faiz ödendiğini öğrenin.
• Stopaj, tahsis ücreti, sigorta ve diğer maliyetleri hesaba katın.
• Kredilerde toplam geri ödeme ve yıllık maliyet oranını birlikte inceleyin.
• Uzun vadede enflasyonun reel getiriyi azaltabileceğini unutmayın.

Faiz oranlarının ekonomideki genel rolünü anlamak için politika faizi rehberine de bakabilirsiniz.

Nominal getiri ile reel getiri farkı

Hesaplanan faiz nominal getiriyi gösterir. Satın alma gücündeki gerçek değişimi değerlendirmek için enflasyon da dikkate alınır. Yaklaşık reel getiri, nominal getiri ile enflasyon arasındaki fark gibi düşünülebilir; yüksek oranlarda daha doğru hesap için (1 + nominal getiri) / (1 + enflasyon) − 1 formülü kullanılabilir. Örneğin yatırım yüzde 20 büyürken fiyatlar yüzde 15 artmışsa satın alma gücü yüzde 5 değil, yaklaşık yüzde 4,35 yükselmiştir. Vergi ve masraflar reel sonucu daha da azaltabilir.

Sık sorulan sorular

Bileşik faiz her zaman daha mı yüksektir?

Oran ve süre aynı, dönem sayısı birden fazlaysa ve faiz anaparaya ekleniyorsa genellikle evet. Tek dönemlik hesapta basit ve bileşik sonuç aynı olabilir.

Yüzde 20 faiz, üç yılda yüzde 60 mı kazandırır?

Basit faiz varsayımında evet. Yıllık bileşik faiz varsayımında toplam getiri yüzde 72,8 olur. Vergi ve masraflar sonucu değiştirebilir.

Kredi faizi de bileşik midir?

Krediler taksit, kalan anapara, vergi ve ücretlere göre bir ödeme planıyla hesaplanır. Bu nedenle yalnızca basit bir bileşik faiz formülüyle gerçek kredi maliyeti bulunamaz.

Kaynaklar

• TCMB – Terimler Sözlüğü

Bilgilendirme: Örnekler eğitim amaçlıdır; vergi, masraf ve ürün koşulları gerçek sonucu değiştirebilir.